Nu kunstmatige intelligentie steeds vaker zijn intrede doet in het huiswerk, laait het debat over leermethoden weer op. In Vlaanderen pleit onderwijsminister Zuhal Demir voor een grotere terugkeer naar pen en papier in de klas. Tegelijkertijd moesten bijna 7.000 kandidaten voor het toelatingsexamen geneeskunde weer ‘op de ouderwetse manier’ aan de examenbank plaatsnemen, met een vel papier en een pen, om het risico op fraude via AI te beperken. Deze twee nieuwsberichten illustreren een bredere trend: ondanks de opkomst van nieuwe digitale hulpmiddelen behoudt papier essentiële kwaliteiten voor het leren, nadenken en toetsen van kennis.
Papier als bondgenoot van het denkproces
Volgens het Vlaamse onderzoek ‘Apenstaartjaren’ gebruikt 77 % van de middelbare scholieren minstens één keer per week een app met kunstmatige intelligentie. Een grote meerderheid van hen gebruikt deze voor huiswerkhulp, terwijl velen er noch met hun leerkrachten, noch met hun ouders over praten.
Gezien deze ontwikkeling roept de Vlaamse minister van Onderwijs, Zuhal Demir, scholen op om meer te investeren in het schrijven met de hand. Haar boodschap is niet om AI af te wijzen, maar om te voorkomen dat deze het intellectuele werk van de leerling vervangt. Volgens haar draait leren in de eerste plaats om het ontwikkelen van het vermogen om na te denken, te analyseren en eigen ideeën te formuleren.
Deze visie sluit aan bij talrijke pedagogische observaties waaruit blijkt dat met de hand schrijven het begrip, het structureren van ideeën en het onthouden bevordert. Papier biedt bovendien een werkomgeving zonder meldingen, geopende tabbladen of voortdurende afleidingen – allemaal elementen die de concentratie kunnen verstoren.
Terug naar papier voor het toelatingsexamen geneeskunde
Dezelfde zorg komt terug in de organisatie van het toelatingsexamen voor geneeskunde in Vlaanderen. Begin juli legden bijna 7.000 kandidaten hun examen op papier af in de Brussels Expo, allemaal bijeen op één locatie.
Deze beslissing volgt op gevallen van fraude die tijdens de vorige editie werden vastgesteld. Verschillende deelnemers waren erin geslaagd om tijdens een examen op de computer toegang te krijgen tot ChatGPT. Om gelijke kansen en de integriteit van het examen te waarborgen, hebben de organisatoren daarom besloten terug te keren naar een papieren formule, vergelijkbaar met die welke vóór de pandemie werd gebruikt.
Ook de veiligheidsmaatregelen werden verscherpt: laptops, smartphones, smartwatches en andere elektronische apparaten waren verboden. Zelfs oordopjes werden door de organisatie verstrekt om elke twijfel uit te sluiten.
De juiste balans vinden
Deze twee voorbeelden laten zien dat het debat niet louter neerkomt op een tegenstelling tussen papier en digitaal. Digitale hulpmiddelen en kunstmatige intelligentie bieden aanzienlijke mogelijkheden op het gebied van toegang tot informatie en gepersonaliseerd leren. Maar ze herinneren ons er ook aan hoe belangrijk het is om basisvaardigheden zoals schrijven, kritisch denken en concentratie in stand te houden.
De uitdaging voor het onderwijs in de komende jaren zal dan ook liggen in het vinden van een slim evenwicht tussen technologische innovatie en beproefde leermethoden. In deze synergie blijft papier een unieke meerwaarde bieden: dat van een medium dat persoonlijk nadenken, het zich eigen maken van kennis en een langduriger concentratie bevordert.
Bronnen
• HLN – Zuhal Demir pleit voor pen en papier in de klas nu jongeren huiswerk met AI maken
• VRT NWS – Na AI-fraude vorig jaar: 7.000 studenten leggen vandaag toelatingsexamen geneeskunde af met pen en papier
• HLN / VTM Nieuws – Geen kans meer om te frauderen met AI: 7.000 studenten leggen vandaag toelatingsexamen geneeskunde af met pen en papier